Powiedzą ci, że polaryzacja to smutny znak czasów. Że internet, że emocje, że kiedyś było inaczej.
Nie. Polaryzacja to narzędzie i to jedno z najtańszych, jakie istnieją w tym zawodzie.
Krótka odpowiedź
Wyborca wściekły jest tańszy w utrzymaniu niż wyborca zadowolony. Zadowolonemu trzeba coś dowieźć — szpital, drogę, ustawę. Wściekłemu wystarczy regularnie przypominać, jacy są tamci. Nie musisz mieć programu, jeśli masz wroga: wystarczy być jego alternatywą.
Ekonomia wkurwienia
Policz to sobie jak menedżer kampanii, bo tak to jest liczone naprawdę.
- Dowiezienie obietnicy kosztuje miliardy, lata pracy i grozi porażką, o której napiszą wszyscy.
- Wyprodukowanie oburzenia kosztuje jedno zdanie na konferencji i działa jeszcze tego samego wieczora.
- Efekt jest w obu przypadkach ten sam: twój wyborca idzie zagłosować.
Przy takiej arytmetyce dziwne byłoby, gdyby ktoś tego nie robił. I dlatego robią to wszyscy, w każdym kraju, na każdym końcu sceny.
Trzy skutki, których nie widać od razu
1. Przestajesz oceniać treść
Ten sam projekt ustawy zgłoszony przez naszych jest rozsądny, a przez tamtych — skandaliczny. Jeśli tak to u ciebie działa, to nie masz poglądów. Masz drużynę. To rozróżnienie jest niewygodne, więc rzadko się je robi.
2. Rośnie cena zmiany zdania
W spolaryzowanym układzie przyznanie racji drugiej stronie w jednej sprawie jest odbierane jako zdrada w każdej. Więc nikt nie przyznaje. Więc nikt się niczego nie uczy. Dotyczy to polityków i dokładnie tak samo ciebie przy stole wigilijnym.
3. Znika środek
Ludzie o mieszanych poglądach — a to jest większość — przestają się odzywać, bo każda wypowiedź natychmiast dostaje przypisaną stronę. Debata publiczna zaczyna wyglądać na dużo bardziej podzieloną, niż jest naprawdę, a to napędza kolejny obrót.
Test: czy sam w to grasz
Cztery pytania. Odpowiadaj szybko i uczciwie, bo to test dla ciebie, nie dla nikogo innego.
- Kiedy ostatnio zmieniłeś zdanie w jakiejkolwiek sprawie publicznej?
- Kiedy ostatnio wkurzyła cię decyzja twojej strony?
- Czy potrafisz podać jeden mocny argument drugiej strony, nie ośmieszając go po drodze?
- Czy znasz osobiście kogoś, kto głosuje inaczej, i rozmawiasz z nim o czymś więcej niż pogoda?
Cztery razy nie i mamy problem. Nie śledzisz polityki. Kibicujesz — a to jest inna czynność, przyjemniejsza i zupełnie bezużyteczna.
Co da się z tym zrobić
Niewiele w skali kraju. Trochę w skali własnej głowy, co i tak jest jedyną skalą, na którą masz wpływ.
- Oceniaj ustawę przed sprawdzeniem, kto ją zgłosił. Da się, tylko trzeba chcieć.
- Czytaj jedno źródło z drugiej strony. Nie po to, żeby zmienić zdanie. Po to, żeby wiedzieć, co tam się w ogóle mówi.
- Nie komentuj przez dobę. Największa część awantur nie przeżywa dwudziestu czterech godzin.
- Rozdziel człowieka od poglądu. Można uważać czyjś pogląd za idiotyczny i nie uważać, że ten ktoś jest wrogiem. To jest ta cała umiejętność.
Najczęstsze pytania
Czy polaryzacja w Polsce jest wyjątkowo silna?
Jest wysoka, ale nie unikalna — badania afektywnej polaryzacji pokazują podobne procesy w Stanach Zjednoczonych, Turcji, Hiszpanii czy na Węgrzech. Wspólny mianownik to media nastawione na zasięg i partie budujące tożsamość zamiast programu.
Czym jest polaryzacja afektywna?
To niechęć wobec ludzi z drugiej strony sporu, silniejsza niż różnica w poglądach na konkretne sprawy. Ludzie potrafią mieć zbliżone zdanie w kwestiach szczegółowych i jednocześnie szczerze się nie znosić.
Czy rozmawianie z drugą stroną ma sens?
Ma, ale nie w formie sporu o wartości. Sensowne rozmowy toczą się wokół konkretów — kosztów, terminów, tego, kto na czym straci. O wartości nikt nikogo nie przekonał od tysięcy lat.
Czytaj dalej
To dziewiąty z dziesięciu mechanizmów: Jak czytać polską politykę.
